३ श्रावण २०८१, बिहीबार

सरकारको उदासिनताका कारण प्रदेशको विकास भएन



दिनेशराज भण्डारी पूर्व अध्यक्ष कैलाली उद्योग वाणिज्य संघ

दिनेश भण्डारी
पूर्व अध्यक्ष
कैलाली उद्योग बाणिज्य संघ

कैलाली उद्योग वाणिज्य संघ स्थापना भएको ५० वर्ष पुग्दै छ । कैलाली उद्योग वाणिज्य संघको संस्थापक दिलिपसिंह मल्ल नै नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघको पनि संस्थापक हुनुहुन्थ्यो । २०२२ सालमा महासंघको संस्थापक रहेका उहाँले २०२७ सालमा कैलाली उद्योग बाणिज्य संघको स्थापना गरेका थिए । त्यतिखेर थुप्रै अग्रज व्यवसायीहरु संघमा आवद्ध थिए । ठूल्ठूला उद्योग सञ्चालकहरु आवद्ध थिए ।
कैलाली जिल्लामा संगठित रुपमा व्यापार हुन लागेको पनि ५० वर्ष पुगेको छ । यो बीचमा निकै प्रगति भइसक्नुपर्दथ्यो । ठूला ठूला उद्योगहरु सञ्चालन हुनुपर्दथ्यो । कुनै वेला यहाँ रोजिन एण्ड टर्पेनटाइन, लक्ष्मी कथ्था उद्योग लगायतका ठुला उद्योग थिए । तर, सरकारको गलत नीतिका कारण सुदूरपश्चिम प्रदेशमा आशातित विकास हुनसकेन । धेरै उद्योगधन्दाहरु बन्द भए । प्राध्यापक डाक्टर हेमराज पन्तले उद्योगबारे एउटा सानो अध्ययन गर्नुभएको थियो । उहाँ भन्नुहुन्थ्यो– २७ वटा उद्योगमा बन्द भइसकेका छन् ।
यो दुःखद पक्ष हो । हामी संगठित भएको ५० वर्षको अवधिमा धेरै काम गरिसक्नुपर्दथ्यो । हामी सुन्ने गर्छौ– सिंगापुर, थाइल्याण्ड लगायतका मुलुकले २०÷२५ वर्षमै फड्को मारेको कुरा । तर, हामीकहाँ उद्योग, व्यवसायमा आशातित विकास हुनसकेको छैन । यद्यपि, धनगढीमा पछिल्लो केही वर्षमा सुधार भइरहेको छ । म पनि कैलाली उद्योग वाणिज्य संघमा १४÷१५ वर्ष सक्रिय भएर लागे । त्यो समयमा हामीले सुन्दर सुदूरपश्चिम अभियान चलायौ । गेटा विमानस्थलमा कालोपत्रेका लागि अभियान चलायौं । पुस्तकालय स्थापना ग¥यौं । पर्यटन क्षेत्रको विकासका लागि एक रुपैयाँ अभियान चलायौं । बस व्यवसायीहरुसंग मिलेर स्टिकर, पर्चा टाँसेर देशभरी प्रचार–प्रसार गर्यौं ।
हाम्रा अग्रजहरुका पालामा थुप्रै काम भए । संघको जग्गा खरिद, भवन निर्माण भयोे । थुप्रै व्यवसायीहरुलाई सदस्यता प्रदान गरियो । कैलाली उद्योग बाणिज्य संघ नेपालमै धेरै सदस्य भएको उद्योग वाणिज्य संघमा पर्छ । हामीले २०६३ सालदेखि सुदूरपश्चिम महोत्सव शुरु ग¥यौ । संघले आफनै अगुवाईमा तथा अरुको सहयोगमा वैजनाथ मन्दिरको स्तरोन्नति, शैक्षिक संस्थाहरुलाई सहयोग लगायतका काम गरेको छ । म अध्यक्ष हुँदा हामीले अमेरिकी राजदुतावाससंग मिलेर बैतडी, डडेल्धुरा, कञ्चनपुर तथा सुर्खेतसम्म शैक्षिक मेला आयोजना ग¥यौं । थुप्रै क्याम्पस तथा विद्यालयमा करौडौ रुपैयाँ मूल्यका किताब प्रदान ग¥यौं । कैलाली उद्योग वाणिज्य संघले यो क्षेत्रको उद्योग, व्यापार, कृषि, पर्यटन प्रवद्र्धनमा अग्रणी भूमिका निर्वाह गरेको छ भन्ने मलाई लाग्छ ।
यहाँको आर्थिक समृद्धिको प्रमुख सवाल भनेको राज्यको नीति हो । हामीलाई सुदूर भनेर टीका लगाइन्छ । मुलुकको एउटा कुनामा हामी छौं । हाम्रो बजार पनि काठमाडौं, नारायणघाटको बजार पनि काठमाडौं, भैरहवाको बजार पनि काठमाडौं हो । भौगोलिक हिसावले एउटा कुनाबाट काठमाडौंका बजारमा प्रतिष्पर्धा गर्नका लागि भैरहवाका मान्छेलाई पाइक पर्छ । किनकि उनीहरु नजिक छन् । भैरहवामा विशेष आर्थिक क्षेत्र छ । नेपालगञ्जमा औद्योगिक क्षेत्र छ । तर, सुदूरपश्चिम प्रदेशमा अहिलेसम्म विशेष आर्थिक क्षेत्र समेत छैन । कुराकानी मात्रै गरिन्छ । वीरगञ्जमा सुख्खा बन्दरगाह छ । त्योभन्दा राम्रो सुख्खा बन्दरगाह बन्न सक्ने दोधाराचाँदनी छ । म संघको अध्यक्ष हुँदा बाणिज्य मन्त्री, सचिवहरुलाई लगेर अवलोकन गराएको थिए । विशेष आर्थिक क्षेत्रका लागि मेरै अध्यक्षतामा यहाँका जनप्रतिनिधि, जिल्ला विकास अधिकारी लगायत सबैलाई राखेर हामीले धेरै पटक डेलिगेसन गयौं । छलफल गर्यौ । उहाँहरुले हुन्छ भन्नुभयो । सर्भे पनि गर्नुभयो । पाँच हजार पृष्ठको रिपोर्ट पनि तयार भयो । कैलालीको हरैयामा एक सय २० वटा उद्योग स्थापना गर्ने भनेर फाइनल पनि गरियो । दुःखको कुरा अहिलेसम्म त्यो कार्यान्वयन हुन सकेको छैन ।
यहाँ पर्यटनको थुप्रै सम्भावना रहेको छ । ऐतिहासिक, साहासिक, धार्मिक लगायतका पर्यटनस्थल छन् । हामीसंग भारतका समृद्ध शहरहरु दिल्ली, बरेली, लखनउ, कानपुर, हरिद्वार, देहरादुन लगायतका १४÷१५ वटा शहरहरु चार÷पाँच घण्टाको दुरीमा रहेका छन् । भा।तको उत्तर प्रदेश राज्यको जनसंख्या नै २२ करोड छ । हामी त्यहाका पर्यटकलाई सजिलै यहाँ ल्याउन सक्छौं । गर्मीयाममा उत्तर प्रदेशमा निकै गर्मी हुन्छ । हामीसंग भने ४०÷५० किलोमिटर माथि पहाडमा गयौं भने हिल स्टेशनहरु छन । हामी फरक मौसमको फाइदा लिन सक्छौं । गौरिफण्टा नाका खुला हुन नसक्दा हामीलाई अप्ठयारो परेको छ । धेरै भारतीय पर्यटकहरु मानसरोवर जान चाहन्छन । हामीले गौरिफण्टा नाकाबाट उरै भन्ज्याङ हुँदै मानसरोवर लग्न सक्यौ भने संसारको सबैभन्दा छोटो मार्ग यो हुन सक्छ । भारत सरकारले आफना नागरिकलाई मानसरोवर यात्राका लागि एक लाख रुपैयाँ भारु दिने गर्दछ । हामीले यो नाकाबाट उहाँहरुलाई ५० हजार रुपैयाँ मै यात्रा गराउन सक्छौं । त्यो गरेमा उहाँहरुसंग ५० हजार रुपैयाँ पनि वचत हुने र मानसरोवरको दर्शन पनि हुने भएपछि हरेक मानिस यहाँबाट आउँछन । हामीले यो सडक सञ्जाल नबनेको कारणले यो कार्यलाई अघि बढाउन सकेका छैनौं । म अध्यक्ष हुँदा खेरी हामीले एउटा गु्रप बनाएर केही रकम सहयोग गरि खुटियादेखि दीपायलसम्मको छोटो बाटोका लागि अभियान चलायौं । अहिले धनगढीबाट दीपायल पुग्न दुई सय किलोमिटरको यात्रा गर्नुपर्छ भने यो छोटो बाटोबाट ६५ देखि ८० किलोमिटरमा पुग्न सकिन्छ भनेर सरकारलाई सर्भे रिपोर्ट दियौ । त्यो पनि कहिले सुरुङ मार्ग बनाउँछु कहिले केही बनाउँछु भनेर अहिलेसम्म निर्माण गर्न सकेको छैन ।
सुदूरपश्चिम प्रदेशमा धेरै सम्भावना छन । तर, सरकारको नीति नै गलत छ । सडक सञ्जाल नै बनाउँदैन । हामीले सरकारलाई २१ बुँदे मागसंगै २१ किलोको माला लगाउने गरेका थियौं । हामीले प्रदेशमा पर्यटकको क्षेत्रीय कार्यालय स्थापना हुनुपर्छ भनेका थियौ, त्यो पनि अहिलेसम्म हुन सकेको छैन । कार्यालय स्थापना भएको भए यस क्षेत्रको पर्यटकीय स्थलको प्रचार–प्रसार गर्न सजिलो हुन्थ्यो । सरकारको उदासिनताका कारण प्रदेशको विकास हुन सकिरहेको छैन ।
सुदूरपश्चिम प्रदेशमा जो पनि लगानी गर्न चाहन्छन । उद्योग खोल्न चाहन्छन, तर जग्गा निकै महँगो छ । सरकारले विशेष आर्थिक क्षेत्र स्थापना गरेर त्यहाँभित्र जग्गा उपलब्ध गरिदिने र उद्योग खोल्ने मान्छेलाई जे सुविधा चाहिन्छ व्यवस्था गरिनुपर्छ । हामीसंग मनोरम पर्यटकीय क्षेत्र भएका ठाउँमा सरकारले ५० वर्षका लागि जग्गा लिजमा दिने हो भने थुप्रै होटल व्यवसायीहरु होटल खोल्छन । सरकारसंग बजेट छैन, हामीले मान्यौ, तर सरकारले नीति त बनाउन सक्छ नि । ५० वर्षका लागि जग्गा उपयोग गर्ने र त्यसपछि सरकारको हुने छ भनेर नीति बनाएपछि सरकारलाई पनि फाइदा हुन्छ । हाम्रा मान्छेले पनि रोजगारी पाउँछन् । कुनै व्यवसायीहरुले यहाँ उद्योग पनि खोल्छन ।
यहाँ थुप्रै जडिबुटी उत्पादन भइरहेका छन । तर, हामीले यसको बजार बनाउन सकेका छैनौ । यहाँका सम्पदाको पनि प्रचार–प्रसार भएको छैन । यहाँ कृषि, जल, जमिन, जंगल, जनसंख्या धेरै छ । यहाँ भएका युवाहरु अहिले सस्तोमा विदेशमा श्रम बेच्न बाँध्य छन । ती युवाहरुलाई सरकारले रोक्न सक्नुपर्छ ।
कोरोना महामारीका कारण पर्यटन क्षेत्र धरासायी भएको छ । आन्तरिक पर्यटन प्रवद्र्धनको काम सरकारले गर्नुपर्यो । खाद्यान्न र हार्डवेयरमा अलिकति कम असर परेको छ । हामीले भारतबाटै सामान किन्ने गरेका थियौ । ती सामान यही खरिद गर्दा यहाँका केही व्यवसायीहरुलाई लाभ पनि भयो । सरकारले ब्याजमा सहुलियत गर्नुपर्छ । सरकारले केही राहतका काम गर्नुपर्छ ।
गोपाल हमाल अध्यक्ष भएका वेला खाली अध्यक्ष बन्ने, सदस्यता नविकरण गर्ने, संघको भवन मात्र बनाएर हुँदैन विभिन्न किसिमका व्यापार व्यवसायलाई प्रवद्र्धन गर्ने काम गर्नुपर्छ भनेर महोत्सवको शुरुवात भयो । मेला, महोत्सवको माध्यमले सानो सानो व्यवसायले पनि प्रतिष्पर्धामा भाग लिन्छ । उत्पादनको गुणस्तर, बजारीकरण गर्छ । महोत्सवमा यहाँका खानपानलाई पस्केका छौं । यहाँका प्रतिभाहरुलाई स्टेजमार्फत राष्ट्रिय कलाकार बनाएका छौं । महोत्सव गर्नुको मुख्य कारण खानपान, संस्कृति, भेषभुषा, व्यापार, व्यवसाय, कृषिको प्रवद्र्धन गर्नु हो । जसले आर्थिक क्षेत्रमा केही योगदान पुगाएको छ, त्यसको प्रवद्र्धन गर्न चाही महोत्सवले सहयोग मिलेको छ । सुदूरपश्चिम महोत्सवले विश्वभरी नै प्रदेशलाई चिनाएको छ । सुदूरपश्चिम प्रदेशलाई हलिया, मुक्त कमैया, छाउपडी लगायतको भन्दै तत्कालिन विकास क्षेत्रका रुपमा चिनिन्थ्यो ।
हामीसंग जडिबुटीको भण्डार छ । जलस्रोतको खानी छ । ृषिका उर्वर फाँटहरु छन । हामीसंग कर्मठ मान्छेहरु छन । सुदूरपश्चिम प्रदेश केही कुरामा पछाडी थिएनौ, तर पछाडी पारेको छ भने दुस्प्रचार गरियो । सुदूरपश्चिम प्रदेशको वास्तविक पहिचान के हो त भनेर सुन्दर सुदूरपश्चिम अभियान चल्यो । सबै सुदूरपश्चिम प्रदेश एकैचोटी घुमाउन सकिदैन । त्यसैले हामीले हरेक वर्ष मंसिर २२ गतेदेखि एउटै थलोमा सुदूरपश्चिम प्रदेशका सम्भावनाहरु पस्किने गरेर महोत्सवको आयोजना गर्दै आएका छौं । त्यसले सुदूरपश्चिम प्रदेशलाई चिनाउन धेरै हदसम्म मद्दत गरेको छ । हामीले राष्ट्रका कार्यकारी प्रमुख, राष्ट्रपति, सभामुख लगायत सबैलाई हरेक पटक बोलाएर सुदूरपश्चिम प्रदेशका प्रमुख मागहरु प्रस्तुत गरेका छौं । तर, दुई चारवटा माग बाहेक सरकारले पुरा गर्न सकेको छैन । धेरै जसो मागहरु अलपत्र छन ।
सुदूरपश्चिम प्रदेशको धरोहरका रुपमा रहेको कैलाली उद्योग वाणिज्य संघले आफनो ५० औं जन्मोत्सव मनाइरहेको छ । हामीसंग सुदूरपश्चिम प्रदेशमा व्यापार व्यवसाय भएको कम्तिमा ५० वर्ष पुगेको यो अभिलेखले पनि देखाउँछ । हिजोका अग्रजहरु उद्योगी थिए । त्यो क्रमले विकास हुन सकेको छैन । त्यसमा हामी युवाहरु पनि दोषी छौं । हामी बाहिर पलायन हुने सोच बढी राख्छौं । नेपाल आउने भारतीयहरु उद्यमी बन्ने सोच राख्छन्, तर हामी भारतमा चौकीदारी गर्ने, होटलमा काम गर्ने सोचमा हुन्छौं ।

म यो अवसरमा उद्योगीहरुलाई अनुरोध गर्न चाहन्छु– तपाईहरु सुदूरपश्चिममा आउनुहोस्, लगानी गर्नुहोस । यो सुदूरको भूमि ८० प्रतिशत भर्जिन छ । यो सम्भावनाको भूमि हो ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
विशेष समाचार