देउवा दाई, अब रिटायर हुनुस्

नेपालको राजनीतिमा पछिल्ला केही वर्षयता देखिएको असन्तोष, आक्रोश र विकल्पको खोज आकस्मिक होइन। यो लामो समयदेखि थुप्रिँदै आएको निराशाको विस्फोट हो। शिर्ष नेताहरूले समयमै पुस्तान्तरण र हस्तान्तरणको आवश्यकता बुझ्न नसक्दा आजको पुस्ता “जेनेजी आन्दोलन” जस्ता स्वरूपमा सडकमा उत्रिन बाध्य भयो।

ती आन्दोलनले विध्वंसको रूप लिएको भए पनि त्यसको मूल कारण देशमा मौलाउँदै गएको अनियमितता, भ्रष्टाचार, र तीन दशकसम्म उही अनुहारहरूको नेतृत्वमा राजनीति अड्किनु हो। यदि लोकतन्त्र, गणतन्त्र र संविधानका लागि लडेर आएका नेताहरूले समयमै नेतृत्व हस्तान्तरण गरेको भए, आज “काण्डैकाण्ड”का राजा रबी लामिछाने वा परम्परागत राजनीतिबाट बाहिरका, खोपीका देउताजस्ता बालेन साह जस्ता पात्रहरू राष्ट्रिय विकल्पका रूपमा उदाउने अवस्था नै आउने थिएन।

अझ भनौ रबिले आफ्ना गल्ती, कमजोरी लुकाउन राजनीतिको आड लिएको देखिन्छ जवकी देउवा, ओली र प्रचण्डहरु शुरुका दिनमा आफ्ना त्यस्ता गल्ति लुकाउन होइन राजनीतिक परिवर्तनको पवित्र उदेश्यले राजनीतिमा आएका थिए । रबि, बालेलको कार्यशैली कुनै पनि हिसावले लोकतान्त्रिक छैन तर जनता उनीहरुलाई मान्ने अवस्थामा छन् । आखिर किन यस्तो भइरहेको छ यसको जवाफ ओली र देउवाले खोज्नु पर्देन ?

विकल्प किन जन्मिए ?
शेरबहादुर देउवा, केपी शर्मा ओली र पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’—यी सबै नेताहरूको ऐतिहासिक योगदान अस्वीकार गर्न सकिँदैन। तर योगदानको सम्मान भन्दै सधैं सत्तामा टाँसिरहनु लोकतान्त्रिक संस्कार होइन। जतिबेला यी नेताहरूले राजनीति सुरु गरेका थिए, उनीहरुको उदेश्य पबित्र थियो । उनीहरुको उद्धेश्य देशको गरिबी हटाउने,लोकतन्त्र र गणतन्त्र स्थापना ल्याउने थियो । हो उनीहरुले पछि सत्ता र शक्तिमा पुगेपछि सोचेजस्तो परिणाम दिन सकेनन् । समयसँगै उनीहरूले विकृति, विसंगति र आफ्नै कमजोरी सच्याउन नसक्दा जनविश्वास गुम्दै गयो।

जनताले आज विचार, भिजन र मिसन स्पष्ट नभएका पात्रतर्फ आकर्षित हुनु भनेको ती पात्र उत्कृष्ट छन् भन्ने होइन पुराना अनुहार असफल भए भन्ने संकेत हो। यो कुरा एमालेका कार्यकर्ताले बुझ्न सकेनन्, वा भनौँ परिवर्तनकारी शक्तिहरूले एमालेमा ओलीको जालझेल र षड्यन्त्र चिर्न असफल भए। वैधानिक देखिने तर नैतिक रूपमा प्रश्न उठ्ने अभ्यासमार्फत ओलीले फेरि पनि आफ्नो कुर्सी जोगाउन सके।

देउवाजीको ऐतिहासिक मोड
यही राजनीतिक खेलको प्रत्यक्ष असर नेपाली कांग्रेस र शेरबहादुर देउवामाथि परेको छ। “राजनीतिमा फर्किँदिन” भन्ने सन्देश दिएका देउवा आज आफ्नै पार्टीको इतिहासमा अपमानित र लज्जित हुँदै बाहिरिनुपर्ने अवस्थामा पुगेका छन्। यो अवस्था ओलीको उक्साहट र एमालेको फर्जी राजनीतिक अभ्यासको प्ररेणााकै परिणाम पनि हो।

तर अझै ढिलो भएको छैन। यदि देउवाले नयाँ पुस्तालाई सहज, सम्मानजनक र संस्थागत रूपमा नेतृत्व हस्तान्तरण गर्न सके भने उनको उचाइ घट्दैन, बरु बढ्छ। एमालेप्रति असन्तुष्ट मत स्वाभाविक रूपमा कांग्रेसतिर ढल्कन सक्छ। ओली र प्रचण्डभन्दा तुलनात्मक रूपमा सोझा र इमानदार मानिने देउवाले अब आफ्नो, आफ्नो परिवारको वा आफ्नो गुटको हितभन्दा माथि उठेर देश र जनताको हितलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ।

राजनीति पद होइन, जिम्मेवारी हो। योगदानको मूल्यांकन इतिहासले गर्छ, तर पदमा टाँसिरहने जिद्दीले इतिहासमै घृणित पात्र बनाउने जोखिम हुन्छ। देउवा दाईका लागि यो आत्ममूल्यांकनको घडी हो। सम्मानका साथ विदा लिएर नयाँ पुस्ताका लागि बाटो खोलिदिनु नै आजको आवश्यकता हो।

अझै सोच्ने मौका छ। देश तपाईंको निर्णय हेरिरहेको छ।