विश्वकप फुटबल : सुनको ट्रफीदेखि ४८ टोलीसम्म, इतिहासकै विशाल महाकुम्भ

ब्राजिल विश्वकपका सबै संस्करणमा सहभागी भएको एक मात्र राष्ट्र हो।

काठमाडौ/ विश्व फुटबलको सबैभन्दा प्रतिष्ठित प्रतियोगिता विश्वकप फुटबल यसपटक इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो संस्करणका रूपमा आयोजना हुँदैछ। विश्वकप ११ जुन (बिहीबार) देखि सुरु हुँदैछ।संयुक्त रूपमा अमेरिका, क्यानडा र मेक्सिकोले आयोजना गर्ने सन् २०२६ को विश्वकपमा पहिलो पटक ४८ राष्ट्र सहभागी हुनेछन्।

यसपटकको प्रतियोगितामा १०४ खेल खेलाइनेछन्, जुन विश्वकप इतिहासमै सबैभन्दा धेरै हो। विश्वकपको यात्रा सन् १९३० मा उरुग्वेबाट सुरु भएको थियो। पहिलो संस्करणमा १३ राष्ट्र मात्र सहभागी थिए। त्यसयता २२ संस्करण भइसकेका छन्। दोस्रो विश्वयुद्धका कारण १९४२ र १९४६ मा विश्वकप आयोजना हुन सकेन। उरुग्वेले पहिलो विश्वकपको उपाधि जित्दै इतिहास रचेको थियो।

यसपटक ४८ टोलीका कुल १ हजार २४८ खेलाडी मैदानमा उत्रनेछन्। प्रत्येक टोलीमा २६ खेलाडी रहनेछन्। प्रतियोगिता सञ्चालनका लागि रेफ्री, सहायक रेफ्री, भिडियो सहायक रेफ्री, सुरक्षा कर्मचारी, प्राविधिक जनशक्ति, सञ्चारकर्मी र स्वयंसेवक गरी हजारौँ व्यक्ति परिचालन हुनेछन्।

विश्वकपको सबैभन्दा आकर्षक पक्ष भनेको यसको ट्रफी हो। हाल प्रयोग भइरहेको विश्वकप ट्रफी १८ क्यारेट सुनबाट बनेको छ। यसको तौल करिब ६.१ किलोग्राम छ भने उचाइ ३६.८ सेन्टिमिटर रहेको छ। ट्रफीमा पृथ्वीलाई माथि उठाएका दुई मानव आकृति कुँदिएका छन्। विश्वकप विजेता टोलीले यही ट्रफी उचाल्ने भए पनि मूल ट्रफी स्थायी रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल महासंघकै स्वामित्वमा रहन्छ। विजेता टोलीलाई पछि प्रतिकृति ट्रफी प्रदान गरिन्छ।

विश्वकप इतिहासमा सबैभन्दा सफल राष्ट्र ब्राजिल हो। ब्राजिलले पाँच पटक उपाधि जितेको छ। जर्मनी र इटालीले चार–चार पटक तथा अर्जेन्टिनाले तीन पटक विश्वकप जितेका छन्। ब्राजिल विश्वकपका सबै संस्करणमा सहभागी भएको एक मात्र राष्ट्र पनि हो।

व्यक्तिगत कीर्तिमानतर्फ विश्वकपमा सर्वाधिक १६ गोल गर्ने कीर्तिमान जर्मनीका मिरोस्लाभ क्लोजेको नाममा छ। सबैभन्दा कम उमेरमा विश्वकप जित्ने र गोल गर्ने कीर्तिमान ब्राजिलका महान खेलाडी पेलेको नाममा छ। उनले १७ वर्षको उमेरमा विश्वकप जितेका थिए। अर्जेन्टिनाका लियोनल मेस्सीले विश्वकपमा सर्वाधिक खेल खेल्ने कीर्तिमान बनाएका छन्।

विश्वकप इतिहासका केही रोचक घटनामध्ये सन् १९५४ मा हंगेरीले दक्षिण कोरियालाई ९–० ले हराएको खेल पनि एक हो, जुन विश्वकपका सबैभन्दा ठूलो अन्तरका जितमध्ये पर्छ। सन् २०२२ को विश्वकप फाइनलमा फ्रान्सका किलियन एम्बाप्पेले ह्याट्रिक गरे पनि उनको टोली उपाधिबाट वञ्चित भएको थियो, जुन विश्वकप इतिहासकै दुर्लभ घटनामध्ये एक मानिन्छ।

विश्वकप केवल खेल प्रतियोगिता मात्र होइन, विश्वव्यापी आर्थिक गतिविधिको केन्द्र पनि हो। आयोजक राष्ट्रहरूले रंगशाला निर्माण तथा स्तरोन्नति, यातायात, सुरक्षा, सञ्चार र पर्यटकीय पूर्वाधारमा अर्बौँ डलर लगानी गरेका छन्। यसपटकको प्रतियोगितामा खर्चको आकार अघिल्ला संस्करणहरूको तुलनामा निकै ठूलो हुने अनुमान गरिएको छ।

सन् १९३० मा १३ टोलीबाट सुरु भएको विश्वकप आज ४८ टोलीसम्म विस्तार भएको छ। एक समय १८ खेलमा सीमित प्रतियोगिता अहिले १०४ खेलसम्म पुगेको छ। करोडौँ दर्शक मैदानमा पुग्ने र अर्बौँ मानिसले टेलिभिजन तथा डिजिटल माध्यमबाट हेर्ने विश्वकप फुटबल आज विश्वकै सबैभन्दा ठूलो खेल महोत्सवका रूपमा स्थापित भएको छ।

फुटबलप्रेमीका लागि मात्र होइन, खेल इतिहास, संस्कृति, पर्यटन, अर्थतन्त्र र विश्वव्यापी एकताको प्रतीकका रूपमा पनि विश्वकपको महत्व वर्षेनि बढ्दै गएको छ। यही कारण सन् २०२६ को विश्वकपलाई विश्व खेलकुद इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो र भव्य संस्करणका रूपमा हेरिएको छ।

इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो मानिएको यसपटकको प्रतियोगिताको उद्घाटन खेल मेक्सिको सिटीस्थित प्रसिद्ध एस्टाडियो एज्टेका रंगशालामा हुनेछ भने फाइनल खेल १९ जुलाई २०२६ मा अमेरिकाको न्यु जर्सीस्थित मेटलाइफ स्टेडियम मा खेलाइनेछ।

विश्वकपका खेलहरू तीन देशका १६ शहरमा सञ्चालन हुनेछन्। मेक्सिकोका मेक्सिको सिटी, ग्वाडालाहारा र मोन्टेरे; क्यानडाका टोरन्टो र भ्यानकुभर; तथा अमेरिकाका न्युयोर्क क्षेत्र, लस एन्जलस, डलास, ह्युस्टन, एटलान्टा, मियामी, सियाटल, बोस्टन, फिलाडेल्फिया, क्यान्सस सिटी र सान फ्रान्सिस्कोलगायत शहरहरूमा खेलहरू हुनेछन्।

यसपटकको खेल ३९ दिनसम्म चल्ने छ ।