आदर्शको छनोट र समृद्ध समाजको भविष्यः युवाको जिम्मेवारी

आजको समय युवाको समय हो। देशको दिशा कता जान्छ भन्ने कुरा धेरै हदसम्म युवाको सोच, व्यवहार र रोजाइमा निर्भर गर्छ। त्यसैले हामीले कसलाई आदर्श मान्छौँ र कसको बाटो पछ्याउँछौँ भन्ने प्रश्न अत्यन्त गम्भीर छ।

मनोवैज्ञानिक Albert Bandura ले भनेका छन्— मानिसले अरूलाई हेरेर सिक्छ। बालबालिका त झन् जसलाई मन पराउँछन्, जसलाई आदर्श मान्छन्, उनीहरूको चालचलन, बोल्ने शैली र बानी–व्यवहार नक्कल गर्छन्। यही कुरा किशोर र युवामा पनि लागू हुन्छ। फरक यत्ति हो कि आज उनीहरूको ‘आदर्श’ धेरै हदसम्म सामाजिक सञ्जालले निर्धारण गरिरहेको छ।

दुःखको कुरा, केही युवा चर्चामा आउनका लागि उत्तेजनात्मक अभिव्यक्ति दिने, कुलतमा फस्ने, ठगी वा गैरजिम्मेवार गतिविधि गर्ने व्यक्तिलाई पनि ‘हिरो’ जस्तै प्रस्तुत गरिरहेका छन्। जब गलत काम गर्ने मानिस चर्चित हुन्छ, उसलाई पछ्याउनेहरूको संख्या बढ्छ। तर यदि भावी पुस्ताले नै गलत व्यक्तिलाई आदर्श माने भने समाजको भविष्य कस्तो हुन्छ भन्ने प्रश्न गम्भीर रूपमा उठ्छ।

सार्वजनिक सम्पत्ति तोडफोड गर्ने, अराजकता फैलाउने वा हिंसात्मक व्यवहार गर्नेहरूलाई आदर्श मान्दा सभ्य समाज कमजोर हुन्छ। अनुशासन, सम्मान र जिम्मेवारी क्रमशः हराउँदै जान्छ। न व्यक्तिलाई, न समाजलाई क्षणिक चर्चाले दीर्घकालीन हित दिन सक्दैन।

युवा हो, समालोचक बन्नुहोस्— अन्धा अनुयायी होइन। सुनेको भरमा विश्वास नगरी प्रश्न गर्ने बानी बसाल्नुहोस्। हाम्रो राष्ट्र र संस्कृतिको निर्माण पुर्खाहरूले ठूलो संघर्षबाट यहाँसम्म ल्याएका हुन्। इतिहास पढ्नुहोस्, वर्तमान बुझ्नुहोस् र भविष्यको मार्ग आफैँ बनाउने साहस राख्नुहोस्। असहमति हुन सक्छ, तर असम्मान हुनु हुँदैनस सम्मान गर्न जान्नु नै सभ्यताको चिन्ह हो।

पछिल्ला वर्षहरूमा सडक, पुल, सञ्चार र पूर्वाधार क्षेत्रमा परिवर्तन देखिएको छ। तर लामो समयदेखि जरा गाडेको भ्रष्टाचार घट्नुको सट्टा कतिपय क्षेत्रमा अझै बढेको अनुभूति हुन्छ। सानो बेइमानीदेखि ठूला अनियमिततासम्म समाजमा सहनशीलता बढ्दै गएको छ। जब नियम तोड्ने वा जसरी पनि कमाउने प्रवृत्ति सम्मानित देखिन थाल्छ, त्यहाँ मूल्य प्रणाली कमजोर हुन्छ।

राजनीतिक परिवर्तनहरू चाहे वि.सं. २००७ को क्रान्ति होस् वा २०६३ को जनआन्दोलनले व्यवस्था परिवर्तन गरे पनि सुशासनको अपेक्षा अझै पूर्ण हुन सकेको छैन। निराशा बढ्दा बाह्य प्रभाव र प्रचारले समाजलाई सजिलै प्रभावित पार्न सक्छ। डिजिटल माध्यममार्फत फैलिने अपुष्ट सूचनाले युवाको सोचमा भ्रम सिर्जना गर्ने खतरा बढेको छ।

आज गाउँमा जमिन बाँझा छन्, तर युवा विदेशमा श्रम गर्न बाध्य छन्। जसले आफ्नै ठाउँमा परिश्रम गरेका छन्, उनीहरूले राम्रो उपलब्धि हासिल गरेको उदाहरण पनि प्रशस्त छ। त्यसैले नकारात्मकता होइन, समालोचनात्मक चेत आवश्यक छ जसले राम्रो र नराम्रो दुवै देखेर सुधारको बाटो सुझाउँछ।

परिवर्तन घरबाट सुरु हुन्छ। सानो भ्रष्टाचारलाई पनि सामान्य नमान्ने संस्कार विकास गर्नुपर्छ। ‘सबैले गर्छन्’ भन्ने सोच त्याग्नुपर्छ। आफ्नै श्रम, इमान्दारिता र जिम्मेवारीमा विश्वास गर्ने बानी बसाल्नु आवश्यक छ।

शिक्षामा पनि परिवर्तन अपरिहार्य छ। विद्यालयले केवल परीक्षा पास गराउने होइन, सोच्न, प्रश्न गर्न र मूल्यबोध गर्न सिकाउनुपर्छ। अभिभावकले घरमै अनुशासन, सम्मान र इमान्दारिताको वातावरण निर्माण गर्नुपर्छ।

अन्ततः राज्य सञ्चालनमा इतिहास, संस्कृति र लोकतान्त्रिक मूल्य बुझ्ने दूरदृष्टियुक्त नेतृत्व आवश्यक हुन्छ। देशको सार्वभौमिकता र पहिचान जोगाउन नागरिक सचेत हुनु अनिवार्य छ। नेतृत्व चयन गर्दा भावनामा होइन, विवेकमा आधारित निर्णय गर्नुपर्छ।

देशको रूपान्तरण एकै दिनमा सम्भव हुँदैनस दीर्घकालीन दृष्टि र निरन्तर प्रयास आवश्यक हुन्छ। युवाले सही आदर्श रोजे, सकारात्मक आलोचना गरे र परिश्रममा विश्वास राखे भने समाज अवश्य रूपान्तरित हुन्छ। भविष्य उज्यालो बनाउन जिम्मेवारी हाम्रो आफ्नै हो।

अन्त्यमा, युवा नै परिवर्तनका संवाहक हुन्। राम्रा कुराको अनुसरण गरौँ, तर गलतलाई गलत भन्न सक्ने साहस राखौँ। आज हामीले कस्तो आदर्श रोज्छौँ, त्यसैले नै भोलिको नेपालको स्वरूप तय गर्नेछ।