आफ्नै सन्तानझैँ बाजुराका अनाथ बालबालिकाको भविष्य कोर्दै थापा

धनगढी/ आफ्नो परिवारको जिम्मेवारी पूरा गर्न मानिसलाई जीवनभर अनेकौँ समस्यासँग जुध्नुपर्छ। तर बाजुराको बुढीगंगा नगरपालिका–२ ब्रह्मतोलाका २९ वर्षीय गणेश थापा आफ्ना लागि मात्र होइन, अभिभावक गुमाएका र आर्थिक अभावका कारण पढाइबाट वञ्चित बालबालिकाको भविष्य निर्माणका लागि एक दशकदेखि निरन्तर सक्रिय छन्।

ग्रामीण विकास विषयमा स्नातकोत्तर गर्नुभएका थापाले २०७२ सालमा आफ्नै वडामा ‘कन्सर्न बाजुरा’ संस्था स्थापना गरी ‘शालिग्राम बालगृह’ सञ्चालनमा ल्याएका हुन । चार जना बालबालिकाबाट सुरु भएको बालगृहमा अहिले १७ जना आश्रित छन्।

आमाबुवा गुमाएका, आमाबुवा हुँदाहुँदै पनि संरक्षण र शिक्षाबाट वञ्चित भएका तथा बुबाको मृत्यु भएपछि आमाले अर्को विवाह गर्दा अलपत्र परेका बालबालिकालाई थापाले बालगृहमा ल्याएर शिक्षा, आवास र खानपानको व्यवस्था गर्दै आएका छन्।

बालगृहमा हुर्किएका बालबालिकामध्ये आठ जनाले एसईई उत्तीर्ण गरिसकेका छन्। तीमध्ये चार जना अहिले प्लस टु र एक जना स्नातक तहमा अध्ययनरत छन्। आठ जना उमेर पुगेपछि पुनःस्थापित भइसकेका छन्। तीमध्ये अधिकांश विवाह गरेर आफ्नै घरपरिवारमा फर्किएका छन्।

बालगृहमा हुर्किएका खप्तडछेडेदह गाउँपालिका–२ का जीवन शाही अहिले काठमाडौँको ह्वाइट हाउसमा कक्षा १२ मा कानुन विषय अध्ययन गरिरहेका छन्। भविष्यमा न्यायाधीश बन्ने उनको लक्ष्य छ। सोही गाउँपालिका–३ का दीपक धामी कक्षा ११ मा कम्प्युटर साइन्स पढिरहेका छन्। दुवैलाई थापाले आफ्नै सन्तानसरह श्रीमती र आफ्ना छोराछोरीसँगै राखेर काठमाडौँमा पढाइरहेका छन्।

बाजुराको स्वामीकार्तिक खापर गाउँपालिका–साप्पाटाकी अनिशा धामी महेन्द्रनगरस्थित बैजनाथ विद्यालयमा व्यवस्थापन विषय लिएर कक्षा १२ मा अध्ययनरत छन्। उनलाई थापाले आफ्ना बुवाआमासँग राखेर पढाइरहेका छन्। आशिका तिरुवा काठमाडौँमा कक्षा १२ मा अध्ययनरत छन्। उनी अहिले आफ्ना दाजुसँग बस्छिन् । आशिकालाई एसईईसम्मको शिक्षा थापाले नै दिएका थिए ।

बुढीगंगा नगरपालिका–३ की लक्ष्मी नेपाली धनगढीमा स्नातक तह अध्ययन गरिरहेका छन्। सानो कक्षादेखि कक्षा ११ र १२ सम्मको अध्ययनमा थापाले सहयोग गरेका थिए।

‘बालगृह होइन, परिवारजस्तै बनाउने प्रयास हो’
बालगृहमा अहिले १७ जना बालबालिका छन्। तीमध्ये १० जना बसन्त बालमैत्री विद्यालयमा कक्षा पाँचसम्म र सात जना धुरालसैन माध्यमिक विद्यालयमा कक्षा १० सम्म अध्ययनरत छन्।

बालगृह सञ्चालनका लागि बुढीगंगा नगरपालिकाले वार्षिक पाँच लाख रुपियाँ सहयोग गर्छ। तर बालबालिकाको खाना, शिक्षा, लत्ताकपडा, स्वास्थ्यलगायतमा वर्षमा १७ लाख रुपियाँभन्दा बढी खर्च हुने गरेको थापा बताए। नगरपालिकाबाट प्राप्त रकमबाहेक करिब १२ लाख रुपियाँ उनी आफ्नै व्यवसायबाट जुटाउछन्।

थापाको पारिवारिक व्यवसाय छ। त्यसमा बुवाआमादेखि दाजुभाइसम्म संलग्न छन्। परिवारका व्यावसायिक गाडी र विभिन्न स्थानका पसलबाट हुने आम्दानीको ठूलो हिस्सा बालगृहमा खर्च हुने गरेको छ। गणेशको सामाजिक अभियानमा परिवारले पनि खुलेर सहयोग गर्दै आएको छ।

गाउँलेले उपलब्ध गराएको दुई रोपनी जग्गामा बालगृहका लागि तीनवटा घर निर्माण गरिएका छन्। तीन घरका नौ वटा कोठामा बालबालिका बस्छन्। मनकारी व्यक्तिहरूबाट सहयोग जुटाएर ती संरचना निर्माणमा ६० देखि ७० लाख रुपियाँसम्म खर्च भएको थापा बताउछन्।

बालबालिकाको बृहत्तर क्षमता विकासका लागि बालगृह परिसरमा फुटबल र भलिबल खेल्ने मैदानसमेत निर्माण गरिएको छ। तत्कालीन प्रतिनिधिसभा सदस्य लालबहादुर थापाको सांसद विकास कोषबाट प्राप्त १५ लाख रुपियाँबाट खेलमैदान निर्माण गरिएको थापाले बताए।

किताबी पढाइसँगै बालबालिकालाई खेतबारीको कामसमेत सिकाउने गरिएको छ। आत्मनिर्भर बन्न आवश्यक सीप पनि शिक्षाकै हिस्सा भएको थापाको बुझाइ छ।

“गाउँवस्ती घुम्दा धेरै बालबालिका पढाइबाट वञ्चित भएको देखेँ। त्यही अवस्थाले बालगृह सञ्चालन गर्ने सोच आएको हो,” थापा भन्छन् “बालबालिकालाई किताब मात्रै होइन, जीवन जिउने सीप पनि सिकाउनुपर्छ।”

बालबालिका अहिलेसम्म गम्भीर बिरामी नपरे पनि ठूलो स्वास्थ्य समस्या आइपरे कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्ने चिन्ता उनलाई छ।

“काम गर्दा थकाइ लाग्छ, खर्चको अभाव पनि हुन्छ। तर आफ्नै अगाडि बालबालिकाको भविष्य बन्दै गएको देख्दा सबै दुःख बिर्सिन्छु,” उनी भन्छन्।

आफूले हुर्काएर र पढाएका बालबालिका भविष्यमा देशको नीति निर्माण गर्ने स्थानमा पुगेको देख्न पाए अझ खुसी लाग्ने छ थापाको सपना छ।

सेनेटरी प्याडदेखि बाढीपीडितसम्म
थापाको सामाजिक अभियान बालगृह सञ्चालनमा मात्र सीमित छैन। उनी लामो समयदेखि विभिन्न सामाजिक काममा सक्रिय छन्। २०७२ सालको भूकम्पमा पीडितको घरदैलोमा पुगेर सहयोग गरेका थापा पछिल्लो पटक रसुवामा आएको बाढीबाट प्रभावितलाई राहत लिएर पुगे।

बाढी प्रभावित रसुवामा सामाजिक अभियान्ता थापा

बाजुरामा कुनै समय छाउपडी प्रथाका कारण महिनावारी भएका छात्रा विद्यालय जान नसक्ने अवस्था थियो। यही समस्या देखेपछि थापाले जिल्लाका नौमध्ये छ पालिकाका विद्यालय तथा टोलमा पुगेर करिब छ हजार बालिकालाई पुनःप्रयोग गर्न मिल्ने सेनेटरी प्याड वितरण गरे।

उनले वितरण गरेका प्याड करिब चार वर्षसम्म प्रयोग गर्न मिल्ने खालका थिए। प्याड वितरणमा मात्र सीमित नभई प्रयोग गर्ने तरिका र महिनावारीका बेला विद्यालय जानुपर्ने विषयमा पनि बालिकालाई सचेत गराउने अभियान थापाको नेतृत्वमा सञ्चालन भयो।

“प्याड बाँडेर मात्र हुँदैनथ्यो, प्रयोग गर्न पनि सिकाउनुपर्छ भन्ने थियो। उनीहरूले प्रयोग गरे, अभियान सफल भयो,” उनी भन्छन्, “अहिले विद्यालयमै सेनेटरी प्याड राख्ने अभ्यास बढेको देख्दा खुसी लाग्छ।”

सानो उमेरमै सुरु गरेको सामाजिक अभियानलाई निरन्तरता दिँदै आएका थापाका लागि समाजसेवा देखावटी काम होइन। अरूको पीडामा साथ दिन पाउँदा आफूलाई आनन्द आउने उनी बताउछन्।