चुरे दोहनले तराईमा पानीको समस्या

कैलाली र कञ्चनपुरका बासिन्दाहरूले चैत देखि असारसम्म पानीको अभाव झेल्न थालेका छन् । धनगढी उपमहानगरपालिका–१३ कैलाली गाउँकी ६५ वर्षीया कैलाशोदेवी राना थारुको अनुभवमा पहिले ३५ फिटमै पानी आउने ठाउँमा अहिले ११५ फिट गहिरो कल गाड्दा पनि चैत–असारमा पानी आउँदैन ।

धनगढी बिमानस्थलको दक्षिण तर्फ रहेको कैलालीगाउँमा असारमा पानी नपर्दासम्म खानेपानीको अभाव झेल्ने १ सय ५० भन्दा बढी परिवार छन् ।

गोदावरी नगरपालिकाको वडा नम्बर ११ र १२ ओलानी क्षेत्रका धेरै परिवारहरू खानेपानीकै समस्याले गर्दा बसिरहेको थातथलो छोडेर बसाइँ सर्न बाध्य छन् ।

चुरेलाई तराईको भूमिगत पानीको पुनर्भरणको स्रोत (स्पोञ्ज) मानिन्छ । जसले वर्षाको पानी सोसेर जमिनमुनि पठाउँछ । अहिले चुरेमा भइरहेका अनियोजित मानव गतिबिधिहरुले चुरेको प्राकृतिक स्पोन्जलाई च्यातेको छ । भूगोलविद् त्रिभुवन विश्वविद्यालयका सह–प्राध्यापक दिलानन्द जोशीका अनुसार चुरे पहाड तराईका लागि ’प्राकृतिक स्पोन्ज’ हो, जसले वर्षाको पानी सोसेर जमिनमुनि रिचार्ज गर्छ । तर, अव्यवस्थित मानवीय हस्तक्षेपले यो स्पोन्ज ’च्यातिएको’ छः ।

कैलाली र कञ्चनपुरमा मात्रै चुरे क्षेत्र भएर जाने ५० वटा सडक खनिएका छन् । यसरी खनिएका सडकहरुका कारण चुरेमा पहिरो जाने क्रम निरन्तर छ । सन् २०२० को अध्ययन अनुसार कैलालीको चुरेमा मात्र १,९०८ वटा साना–ठूला पहिरो गएका छन्, जसले पानी रिचार्ज हुने प्रक्रिया रोकेको छ ।

विभिन्न अध्ययनहरूले तराईको भूमिगत जल प्रणाली संकटमा रहेको पुष्टि गरेका छन् ।  पहिले ३०–५० फिटमा पाइने पानी अहिले ८० देखि १२५ फिट गहिराईमा पुगेको छ

संरक्षण कार्यः राष्ट्रपति चुरे संरक्षण समितिले १ अर्ब ६४ करोड भन्दा बढी खर्च गरी रिचार्ज पोखरी र तटबन्ध बनाए पनि समस्या समाधान हुन सकेको छैन ।

चुरेको कमलो भू–बनोटमा भइरहेको अव्यवस्थित सडक निर्माण र नदी दोहन तत्काल नरोक्ने हो भने तराईको जल प्रणाली पूर्णतः ध्वस्त हुने देखिन्छ । कैलाली–कञ्चनपुरको यो संकट अन्य प्रदेशका लागि पनि एउटा गम्भीर चेतावनी हो ।

(यो सामग्री इन्टरन्यूज अर्थ जर्नालिज्म नेटवर्कको सहयोगमा उत्पादन गरिएको हो ।)