चोभारको गुफा : प्रकृति, इतिहास र रहस्यको संगम

काठमाडौं/ काठमाडौं उपत्यकाको दक्षिण–पश्चिम भागमा अवस्थित चोभार क्षेत्र प्राकृतिक सौन्दर्य, ऐतिहासिक महत्व र सांस्कृतिक विरासतको अनुपम संगम हो। यही क्षेत्रको प्रमुख आकर्षणका रूपमा रहेको चोभारको गुफा प्रकृतिले सिर्जना गरेको एक अद्भुत धरोहर हो, जसले पर्यटक, इतिहासप्रेमी तथा अनुसन्धानकर्ताहरूलाई समान रूपमा आकर्षित गर्दै आएको छ।

चोभारको गुफा चुनढुंगाबाट बनेको प्राकृतिक गुफा हो। बागमती नदीले चोभार डाँडो छेडेर बगेको स्थान नजिकै रहेको यो गुफा हजारौँ वर्षको भूगर्भीय प्रक्रियाबाट बनेको मानिन्छ। गुफाभित्र प्रवेश गर्दा चिसो हावा, ढुंगाका प्राकृतिक आकृति, भित्तामा बनेका आकस्मिक रेखाहरू, गुफा भित्र रहेको पोखरी र भुइँमा देखिने चूनको संरचनाले मानिसलाई प्रकृतिको शक्तिको अनुभूति गराउछ।

चोभार गुफा नेपाली पौराणिक कथासँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ। जनश्रुतिअनुसार, प्राचीन कालमा काठमाडौं उपत्यका ठूलो ताल थियो। बोधिसत्व मंजुश्रीले चोभार डाँडो काटेर पानी बाहिर निकालेपछि उपत्यका बसोबास योग्य बनेको भनाइ छ।

यो गुफामा रहेका विभिन्न द्वार तथा किम्बदन्ती अनुसार बागमती नदीको मुनि पनि गुफाको प्रवेश द्वार रहेको कुरा पुराना बुढा पाका बताउछन्, चोभारको यही स्थानलाई मंजुश्रीको कर्मभूमि मानिन्छ, जसका कारण चोभार क्षेत्र धार्मिक तथा ऐतिहासिक दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ।

गुफा आसपास बौद्ध तथा हिन्दू दुवै धर्मसँग सम्बन्धित स्थलहरू पाइन्छन्। नजिकै अवस्थित आदिनाथ मन्दिर, गुफासँग जोडिएका विभिन्न धार्मिक विश्वासहरू र स्थानीय जात्रापर्वहरूले चोभारको सांस्कृतिक पहिचानलाई अझ सुदृढ बनाएका छन्। यहाँ आउने श्रद्धालुहरू गुफालाई केवल प्राकृतिक संरचना मात्र नभई आध्यात्मिक स्थलका रूपमा पनि सम्मान गर्छन्।

काठमाडौं शहरबाट छोटो दूरीमा अवस्थित चोभार गुफा आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि आकर्षक गन्तव्य बन्न सक्छ। गुफा भ्रमणसँगै बागमती नदीको दृश्य, डाँडाको प्राकृतिक वातावरण, तथा नजिकका ऐतिहासिक स्थलहरूको अवलोकन गर्न सकिन्छ। उचित संरक्षण, पूर्वाधार विकास र प्रचार–प्रसार गर्न सके चोभार गुफा नेपालकै प्रमुख पर्यटन केन्द्रमध्ये एक बन्ने ठूलो सम्भावना बोकेको छ।

प्राकृतिक र ऐतिहासिक महत्व बोकेको चोभार गुफा अहिले संरक्षणको अभावमा विभिन्न चुनौतीको सामना गरिरहेको छ। अव्यवस्थित फोहोर, अनियन्त्रित प्रवेश र प्राकृतिक संरचनामा हुने क्षतिले यसको मौलिकता नष्ट हुनसक्छ। त्यसैले स्थानीय समुदाय, सरकारी निकाय र पर्यटक सबैको सहकार्यमा गुफाको दीगो संरक्षण अत्यन्त आवश्यक छ, स्थानीय प्रगतिशिल युवा समुहले संरक्षण सम्बर्द्धन र यसको प्रचारप्रसारको लागि देखाएको रुची सराहनीय छ ।

चोभारको गुफा केवल एउटा गुफा मात्र होइन, यो नेपालको प्राकृतिक इतिहास, पौराणिक कथा र सांस्कृतिक पहिचानको जीवित साक्षी हो। यसलाई संरक्षण गर्दै भावी पुस्तासम्म यसको महत्व हस्तान्तरण गर्नु हाम्रो साझा दायित्व हो। चोभारको गुफा नेपालका अनगिन्ती प्राकृतिक चमत्कारमध्ये एक अनुपम र गौरवशाली धरोहर हो।